miércoles, 4 de noviembre de 2026

01c La tradición canónica 1. Desde el CIC de 1917 al Curso de Derecho Canónico (actualizado) de 1986-1988 Libro I (cánones 96 a 203)

  

La tradición canónica:

una concreción de la acción del Espíritu Santo que emplea y vivifica la articulación social de la Iglesia para su desarrollo en la historia (cf. Ef 4,16; LG 8).

Fuentes comparadas de todos los cánones del Código de Derecho Canónico.

 





1.  Desde el CIC de 1917 al Curso de Derecho Canónico (actualizado) de 1986-1988

 


Libro I

(Cánones 96 a 203)

Por razones técnicas, me he visto en la obligación de dividir los textos en dos partes o más. Lamento las molestias que ello puede causar a quienes los consulten.

 

Columnas


Referencias al Curso de Derecho Canónico en la PUG 1986-1988

CIC83[1]: Libro - Cánones - Parágrafos

Concilio Vaticano II[2]: Documento - Número

Sumos Pontífices, Congregaciones y Oficinas[3]: Autor - Tipo y Título (s) (incipit) - Fecha (s) - 
Referencia (s) (AAS: vol./año página) (EV: vol. número/s)

CIC17[4]: Cánones - Parágrafos



 

Referencias al Curso PUG 1986-1988

CIC83[1]

Concilio Vaticano II[2]

Sumos Pontífices, Congregaciones y Oficinas[3]

CIC17[4]

Libro

Cánones

Parágrafos

Documento

Número

Autor

Tipo y Título (s) (incipit)

Fecha (s)

Referencia (s) (AAS: vol./año página) (EV: vol. número/s)

Cánones

Parágrafos

https://teologocanonista2016.blogspot.com/2017/09/libro-i-titulo-vi-de-las-personas.html

96

LG

11.14

SCSO; SCCO; Pio XII; SCCD; SCDF

Resp. I; Decr. In generali consessu; Enc. Mystici corporis (III); Ordo baptismi parvulorum 4; Instrucción sobre el bautismo de los niños (Pastoralis actio);

27 ene 1928; 15 ene 1940; 29 jun 1943; 10 jun 1969 (typica; altera: 29 ago 1973;20 oct 1980;

20/1928 75; 32/1940 52; 35/1943 193-248 (203-204); https://dn720002.ca.archive.org/0/items/OBP1976/Ordo%20Baptismi%20parvulorum%20%281976%29.pdf ; https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_19801020_pastoralis_actio_sp.html

UR

3.4

AG

7

87

97

SCCD

Ordo baptismi parvulorum 1

10-jun-69

88

§ 1-2

98

89

99

88

§ 3

100

91

101

§ 1

CI

Resp.;

26 nov 1922;

15/1923 128;

90

§ 2

102

§ 1

§ 2

§ 3

SCC

Instr. Sollemne semper III;

23 abr 1951;

43/1951 563

92

103

104

CI; SCDS

Resp. I; Instr. Provida Mater 6 § 2

14 jul 1922; 15 ago 1936;

14/1922 526; 28/1936 313-361;

93

§ 1

105

106

95

107

SCC; Pablo VI;

Resol.; M.p. De Episcoporum muneribus VII;

9/06/1923; 15/06/1966;

17/1923 508-510; 58/1966 467-472;

94

108

96

109

§ 1

SCSO

Resp.;

31 ene 1957;

49/1957 77;

§ 2

97

110

111

§ 1

CI; SCEO; SCEO; SCEO;

Resp. 11; Decr. Cum data fuerit art. 43;Decr. Graeci-Rutheni ritus art 48; Decr. Per Decretum;

16 oct 1919; 1 mar 1929; 24 may 1930; 23 nov 1940

11/1919 478; 21/1929 159; 22/1930 353; 33/1941 27-28

§ 2

Pío XII;

M.p. Postquam Apostolicis Litteris c. 303 § 1, 1º;

9 feb 1952;

44/1952 144;

101

112

§ 1

OE

4

CI; SCEO; Pont. Comm. Pro Russia; SCEO; CI; SCEO; Pío XII;  SCCD

Resp. VI; Decr. Nemini licere; Instr. Edito in Actis I; Decr. Graeci-Rutheni ritus art 44; Resp. I; Decr. Quo firmior; m.p. Cleri sanctitati; Ordo Initiationis Christianae Adultorum Apéndice I,2

10 nov 1925; 6 dic 1928; 26 ago 1929; 24 may 1930; 29 abr 1940; 23 nov 1940; 2 jun 1957; 1 jun 1974 (2 ed.; 6 ene 1972 Typica);

17/1925 583; 20/1928 416-417; 21/1929 609; 22/1930 353; 32/1940 212; 33/1941 28; 49/1957 433-600

§ 2

98

113

§ 1

99

§ 2

100

§ 1

114

§ 1

SCConc; CI; SCR; SCConc; Pío XII; SecE; SCR; SecE

Resol.;  Resp.; Decr. Quod iam; Resol.; Cart.ap. Quam Romani Pontifices; Notif; Decr. Sacra Congregatio; Notif.

13 nov 1920; 26 sep 1921; 30 nov 1922; 5 mar 1932; 14 sep 1949;15 jun 1953; 9 dic 1957; 16 nov 1959

13/1921 135-144; 14/1922 644; 25/1933 436-438; 43/1951 722-724; 45/1953 570; 51/1959 875

§ 2

SCR

Decr. Sacra Congregatio;

9 dic 1957;

§ 3

115

§ 2

116

117

Pío XII; SecE; SecE; SecE; Juan XXIII

Cart.ap. Quam Romani Pontifices; Notif; Notif; Notif; Cart.ap. Religiosissimo

14 sep 1949; 15 jun 1953; 26 oct 1953; 16 nov 1959; 8 dic 1962

43/1951 722-724; 45/1953 570; 45/1953 821; 51/1959 875; 55/1963 444-446

118

119

SCR; SCR; SCR; SCR; Pío XII; Juan XXIII; Juan XXIII; SecE; SecE; CPEN; Pablo VI

Cart.circ.; Ind.; Ind.; Ind.; Const.ap. Vacantis Apostolicae Sedis 68; m.p. Appropinquante Concilio art. 39; m.p. Summi Pontificis electio XV; Normas art. 39; Rescr. art. 24; Rescr. Art. 26; Const.ap. Romano Pontifice eligendo 65

9 mar 1920; 18 oct 1928; 4 jul 1929; 6 dic 1940; 8 dic 1945; 6 ago 1962; 5 sep 1962; 13 sep 1963; 8 dic 1966; 24 jun 1969; 1 oct 1975

12/1920 366; 38/1946 87; 54/1962 624; 54/1962 638-639; 59/1967 99-100; 61/1969 535; 67/1975 634

101

120

§ 1

Pablo VI

M.p. Ecclesiae sanctae I,34 § 1

6/08/1966;

58/1966 757-787;

§ 2

102

121

122

SCConc;

Resol;

16 jul 1932;

25/1933 470-472;

1500

123

1501

124

§ 1

SCConc;

Resol;

17 may 1919;

11/1919 382-387;

§ 2

1680

125

103

126

104

127

§ 1

§ 2

SCConc; SCpC;

Resol; Cart.circ. 8;

13 nov 1920; 25 jun 1973;

13/1921 43-46;

105

128

129

§ 1

§ 2

LG

33

SCConc;  Pont. Comm. Pro Russia; SA; Pío XII; SA; SCRIS; SCRIS; SecE; Pablo VI; SCRIS; SCRIS; Pablo VI;  SCRIS; SCRIS; SCpC

Resol.; Ind.; Resp.; Aloc.; Decisio; Rescr.; decr. Clericalia instituta;Facult.; exh.ap. Evangelii Nuntiandi 73a; Rescr.; Resp.; NotasDirect. Postquam Apostoli 7, 17

14 dic 1918; 20 ene 1930; 19 nov 1947; 5 oct 1957; 11 jun 1968; 7 feb 1969; 27 nov 1969;  26 jun 1978; 1 oct 1974; 8 dic 1975; 26 jun 1978; 21 ago 1978; 25 mar 1980

11/1919 128-133; 49/1957 927; 68/1976 5-76; 72/1980 343-364

AA

24

196

130

SPA; SPA; SPA; Syn.Ep.; SPA;

Ind.; Ind.; Rescr.; Relat. Principia quae Codicis Iuris Canonici recognitionem dirigant 2; Rescr.;

4 nov 1927; dic 1927; 11 abr 1962; 7 oct 1967; 19 jun 1970;

Comm 1/1969 77-86 (2,1699-1713);

131

§ 1

SCDS; CI;

Decr. Catholica doctrina 4; Resp. IV;

7 may 1923; 26 mar 1952;

15/1923 392; 44/1952 497

197

§ 2

CI;

Resp. IV;

26 mar 1952;

44/1952 497;

200

§ 2

132

§ 1

§ 2

SCC; SCC; Pío XI

Decr. Proxima sacra; Resp.; m.p. Post datam

25 abr 1918; 1 jul 1918; 20 abr 1923

10/1918 190-192; 10/1918 325; 15/1923 193-194

133

203

134

§ 1

SCC; SCPF; SCC

Decl.; Carta; Decr. Ad Sacra Limina

20 ene 1919; 8 dic 1919; 28 feb 1959

12/1920 43; 12/1920 120; 43 1959 272-274

§ 2

198

135

§ 1

LG

27

Pío XI; SCDS; CS; Pío XII; Pablo VI; Syn. Ep.

Enc. Quam primas; Cart.Circ.; m.p. Cleri sanctitati 399 § 1; const.ap. Regimini Ecclesiae Universae 106-107; Relat. Principia quae Codicis Iuris Canonici recognitionem dirigant 7

11 dic 1925; 15 jun 1952; 2 jun 1957; 15 ago 1967;  7 oct 1967

17/1925 599; 49/1957 433-600; 59/1967 885-928; 2,1699-1713

201

§ 2

§ 2

205

§ 1

136

201

137

§ 1

CI; CI;

Resp. 3; Resp. IV;

16 oct 1919; 26 mar 1952;

11/1919 477; 44/1952 497

§ 2

CI;

Resp. VI;

26 mar 1952;

44/1952 497;

§ 3

CI; CI; CI

Resp. V; Resp. IV;  Resp. VI

20 may 1923; 28 dic 1927; 26 mar 1952

16/1924 114-115; 20/1928 61-62; 44/1952 497

§ 4

CI

Resp. VI

26 mar 1952;

44/1952 497

138

201

§ 1

139

204

140

205

141

CI

Resp. VI;

26 mar 1952;

44/1952 497

206

142

§ 1

CI

Resp. VI;

26 mar 1952;

44/1952 497;

§ 2

CI

Resp. VI

26 mar 1952;

44/1952 497;

207

143

§ 1

CI

Resp. VI;

26 mar 1952;

44/1952 497;

§ 2

CI

Resp. VI;

26 mar 1952;

44/1952 497;

208

144

§ 1

CI

Resp. VI;

26 mar 1952;

44/1952 497;

§ 2

SCDS; CI;

Inst. Sacerdos 13; Resp. V-VI;

14 sep 1946; 26 mar 1952;

38/1946 356; 44/1952 497;

209

145

§ 1

PO

20

§ 2

145

146

SCConc; SCC;

Decr. Catholica Ecclesia; Decl.;

29 jun 1950; 17 mar 1951

42/1950 601-602; 43/1951 174

147

§ 1

147

SCConc;

Decr. Cum ob belli;

26 feb 1919;

11/1919 77

148

148

149

153

729

150

154

151

155

152

156

153

150

154

151

157

155

158

156

159

157

CD

28

Pablo VI;

M.p. Ecclesiae Sanctae I,18 § 1

6/08/1966;

58/1966 757-787;

152

158

1455

159

1456

160

1457

161

1458

162

1459

163

1460

1461

1462

1463

1464

1465

1466

164

160

165

161

166

§ 1

SCR;

Resp. I;

2 jul 1921;

13/1921 481-482;

§ 2

162

167

163

168

168

164

169

165

170

166

171

167

172

169

170

173

171

174

172

175

173

176

174

177

§ 1

CI;

Resp. 1-2;

4 nov 1919;

175

§ 2

CI;

Resp. 1-2;

4 nov 1919;

176

§ 1

178

CI;

Resp. 4;

4 nov 1919;

176

§ 2

179

§ 1

§ 2

CI;

Resp. 3;

4 nov 1919;

§ 3

§ 4

CI;

Resp.

15 ago 1918;

§ 5

177

180

§ 1

178

§ 2

179

181

§ 1

CI; CI;

Resp. 5-7; Resp. 1-2;

4 nov 1919; 1 jul 1922;

14/1922 406;

§ 2

CI

Resp. 8;

4 nov 1919;

180

182

181

183

182

184

183

185

186

187

184

188

185

189

§ 1

CI

Resp. III,1;

14/07/1922;

14/1922 526-527

186

§ 2

187

§ 1

§ 3

189

§ 1

§ 4

CI

Resp. III/2

14/07/1922;

14/1922 526-527

190

§ 2

191

§ 1

188

190

193

191

194

195

199

202

192

2146

193

2147

194

2148

195

2149

2150

2151

2152

2153

2154

2155

2156

2157

2158

2159

2160

196

192

197

SA;

Sent.

12 dic 1972;

1508

198

1512

199

1509

200

Pío XI

Const. Infinita Dei misericordia

29 may 1924;

16/1924 212

31

201

35

202

32

203

§ 1

CI;

Resp. II

12/11/1922;

14/1922 661

§ 2

CI

Resp. II

12/11/1922;

14/1922 661

34

 

Bibliografía

 

[1] Fuente: Lombardía, Pedro - Arrieta, Juan Ignacio: Código de Derecho Canónico. Edición bilingüe. Edición Anotada. Ediciones Paulinas México 1984 2a 1049-1066

[2] Fuente: Antonio Benlloch Poveda (Dir.): Código de Derecho Canónico. Edición bilingüe, fuentes y comentarios de todos los cánones. Edicep. Madrid 1993 8ª ed. La conservación y la investigación de las fuentes es, indudablemente, sumamente meritoria, y, en muchos casos se observa que han podido ser consultadas in ipso loco de su producción.

[3] Debo hacer un reconocimiento, quizás tardío, a la Dra. Isabel Barral, por entonces Profesora Adjunta de la Facultad de Derecho de la Universidad de Navarra, y al Dr. Javier Escrivá Ivars, en aquel tiempo Ayudante de Derecho Matrimonial y Teoría Fundamental de la Facultad de Derecho Canónico de la misma Universidad, por su dedicación y esmero en la elaboración de la "Tabla de correspondencia entre los Códigos de Derecho Canónico de 1917 y 1983". Su trabajo es indispensable para observar de qué manera se establece un puente entre la obra de la Comisión de elaboración del CIC17 que recogió, resumió y codificó técnicamente toda la tradición canónica anterior, y la actividad efectuada por la Comisión de reforma del mismo, que hizo lo propio con las disposiciones promulgadas entre aquél y el Concilio Vaticano II, inclusive, y las posteriores hasta la promulgación del CIC83. Puede verse tan significativo aporte en la o. c. de Lombardía-Arrieta, 1049-1066. A ese trabajo me he atenido básicamente.

[4] Fuente: Antonio Benlloch Poveda (Dir.): Código de Derecho Canónico. Edición bilingüe, fuentes y comentarios de todos los cánones. Edicep. Madrid 1993 8ª ed.

La mayor parte de las fuentes documentales a las que se hace referencia se pueden encontrar en el órgano Acta Apostolicae Sedis, que la Santa Sede pone a disposición en: https://www.vatican.va/archive/aas/index_sp.htm

Otras, se pueden consultar en sitios web específicos, que se indican en el lugar correspondiente. Otras, en la valiosa colección emprendida en italiano, quizá hacia 1976, por los RR. PP. Dehonianos: Enchiridion Vaticanum, Edizioni Dehoniane Bologna Bologna 1981. Algunos, se pueden encontrar en Communicationes, "revista semestral en latín que publica las actividades del Consejo Pontificio (actualmente Dicasterio para los Textos Legislativos: Francisco: const. ap. Praedicate Evangelium -PE 2022- art. 175-182), los actos del Romano Pontífice y de los Dicasterios de la Santa Sede" (https://www.vaticanum.com/es/communicationes). Algunos otros, en la revista del Dicasterio para el Culto Divino y la Disciplina de los Sacramentos (Dicastero per il Culto Divino e la Disciplina dei Sacramenti: Francisco: const. ap. Praedicate Evangelium art. 88-97), Notitiae (https://www.cultodivino.va/it/rivista-notitiae.html), Otras fuentes, primarias, en fin, no han podido ser consultadas al tratarse de documentos no publicados (¿privados?, ¿secretos o con reserva?, ¿no fueron enviados debida u oportunamente?) de los dicasterios u oficinas correspondientes.